Julio Poch: Acht jaar in de cel, zonder aanwijzing van schuld.

Een Nederlandse Transavia-piloot zit al bijna een decennium vast in een Argentijnse cel. Gevangen in een web van hogere belangen: De Argentijnse interne politiek, het Nederlands imago inzake mensenrechten en … de schoonvader van Willem Alexander.

Image for post
Image for post
Poch in zijn jachtvliegtuig begin jaren ’80.

Een “moordpiloot”. Zo wordt Julio Poch omschreven in het NRC-Handelsblad. Deze spectaculaire omschrijving doelt op het feit dat Poch beschuldigd wordt van het dumpen van halfverdoofde gevangenen in de Río de la Plata, tijdens de laatste dictatuur (1976–1983). Een verschrikkelijk misdrijf. Een detail: het is helemaal niet bewezen dat Poch dit zou gedaan hebben. En is niet iedereen onschuldig tot het tegendeel bewezen is? Maar ja, kranten moeten verkopen. En politici moeten verkozen worden. En daarbij moet er af en toe iemand opgeofferd worden.

Gepocht in Bali?

Julio Poch is een Argentijnse Nederlander die eind jaren tachtig –toen de bloedige dictatuur van Videla en co plaats had geruimd voor de democratie van Raúl Alfonsín- verkaste naar Nederland, naar eigen zeggen omdat hij daar betere arbeidsmogelijkheden zag en belandde daar bij KLM-dochter Transavia. Poch had jaren lang gevechtsvliegtuigen gevlogen, maar was begin jaren tachtig terecht gekomen bij de Argentijnse luchtvaartmaatschappij Aerolineas Argentinas. Een logische overstap: het is een klein wereldje van piloten in Argentinië en er zijn vele ex-militairen die de burgerluchtvaart vervoegen, omdat dat dit beter betaalt. Na de nederlaag bij de Malvinas-eilanden (1982) was het Argentijnse leger overigens in diskrediet bij de lokale bevolking en viel er niet veel carrière te maken.

Transavia zag in ieder geval geen graten in de CV van een man die onder de Argentijnse dictatuur bij de luchtmacht had gewerkt. Poch vond niet alleen een job bij Transavia maar kreeg ook de Nederlandse nationaliteit. Het kon niet meer stuk voor Poch. Tot de Transavia-piloten een snoepreisje naar Bali kregen en daar praatte de Argentijnse Nederlander naar verluidt zijn mond voorbij. In een discussie over… Máxima.

“Men had het over het feit of Jorge Zorreguieta nu al dan niet fout was geweest tijdens de Argentijnse dictatuur,” aldus Poch’s advocaat Gerardo Ibañez de rechtszaal van Comodoro Py, te Buenos Aires, waar Poch terecht staat met vijf anderen beschuldigden van de dodenvluchten. De zaak kadert in een monsterproces van de ESMA of het voormalige detentie- en foltercentrum van de Marine. Ondertussen ook al veertig jaar geleden.

“Jorge Zorreguieta was minister van Landbouw van de Argentijnse Junta en Poch verdedigde hem, door te zeggen dat de periode van 1976–1983 niet zwart-wit kon bekeken worden, dat er een vuile oorlog woedde. Met een hoger alcoholgehalte in het bloed, laaide de discussie op en al snel werden de Marine en de dictatuur erbij gehaald,” aldus Ibañez.

Volgens twee collega’s van Poch, Edwin Brouwer en Tim Weert, heeft Poch toen gezegd dat “wij ze (de politieke tegenstanders) uit vliegtuigen gooiden.” Poch ontkent dat hij dat ooit gezegd heeft. “Van het een kwam het ander, “ zegt Ibañez. “Interpol werd getipt en Poch werd na zijn laatste vlucht, toen hij op de tarmac stond in Valencia, door de Spaanse politie gearresteerd.” “Kan je je dat voorstellen,” vraagt Ibañez zich luidop af. “De vernedering voor die man? Hij werd op zijn laatste vlucht vergezeld door zijn vrouw en zoon en werd in handboeien weggeleid, terwijl de passagiers bleven zitten tot men een andere piloot kon vinden om het vliegtuig naar de gate te taxiëen.”

Image for post
Image for post
Poch in de cockpit. De piloot dacht zijn arrestatie een grap was van zijn collega’s.

Julio Poch bracht een jaar door in Spanje in voorarrest en werd in 2010 aan Argentinië uitgeleverd. “Soy inocente”, “ik ben onschuldig” stond er op het bord dat Poch voor zijn borst hield.

Slachtoffer van een politiek spel?

Zeven jaar later zijn we nog niks wijzer. “Het Openbaar Ministerie heeft geen enkel valabel argument dat Julio Poch erbij betrokken was,” maakt Gerardo Ibañez zich sterk in de moderne assisenzaal onderaan het Oost-Europees aandoende justitiepaleis, in de haven van Buenos Aires. Het proces Poch speelt zich af in de kelder van het gebouw. De met kogelvrij glas en videoschermen voorziene zaal doet denken aan de grote mafia-processen in Italië.

Ibañez mocht vandaag zijn betoog doen. De advocaat van Poch hekelde de openbare aanklager, Rodolfo Yanzón, die op het Nederlandse programma Brandpunt rustig vertelt dat “hij nog altijd geen bewijzen heeft gevonden tegen Poch…, maar dat hij die hoopt te vinden gedurende het onderzoek”. De bewijzen die de Argentijnse procureur aanhaalt zijn inderdaad flinterdun: Het Openbaar Ministerie vindt bijvoorbeeld dat er “sterke aanwijzingen” zijn dat Poch bij de dodenvluchten betrokken zou zijn geweest, “omdat Poch als straaljager piloot in Bahía Blanca een aanmaning had gekregen voor een ongeoorloofde landing op een vliegdekschip”. Qué?

Procureur Yanzón redeneert als volgt: “Dit voorval is een aanwijzing dat het om een onbetrouwbaar man zou gaan. En dus kan hij ook gelogen hebben over zijn betrokkenheid bij de dodenvluchten.”

Image for post
Image for post
Gerardo Ibañez, advokaat van Julio Poch

Het is sterk dat iemand met zo een waterige bewijslast kan vast zitten. Argentinië heeft al ruim de wettelijke termijn van 2 jaar voorarrest overschreden, want Poch zit al sinds 2010 gevangen in de gevangenissen van Marcos Paz en Ezeiza. En hoewel ook in Argentinië de rechtsregel geldt dat iemand onschuldig is tot bewijs van het tegendeel, heeft dit geen betrekking op het geval van Poch. Daar is het blijkbaar andersom: Poch en zijn advocaat moeten bewijzen dat hij niet bij de dodenvluchten betrokken was. Hoe is het zover kunnen komen?

Het mega-ESMA proces

De politieke conjunctuur heeft daar zeker mee te maken. De vorige regering die met het echtpaar Nestor en Cristina Kirchner 12 jaar ononderbroken aan de macht was, heeft immers van de mensenrechten een belangrijk punt gemaakt, en vooral de mensenrechten uit de jaren ’70. Politiek zocht Kirchner na zijn verkiezing en de breuk met zijn peetvader Eduardo Duhalde, toenadering tot klein links en mensenrechtenorganisaties om zijn politiek steunvlak te vergroten. Hoewel Kirchner zelf de jaren ’70 anoniem doorbracht en zich voornamelijk verrijkte met vastgoed in Rio Gallegos, nam hij na zijn verkiezing voormalige linkse Peronistische guerrillero’s als Jorge Taiana of Nilda Garré op in zijn kabinet en versterkte daarmee zijn progressief imago. Ook de amnestie wetten van Carlos Menem, waardoor verschillende generaals en guerrillero’s op vrije voeten kwamen in de jaren ´90, werden door Kirchner ongedaan gemaakt.

Een belangrijk gevolg was dat dit de deur open zette voor een mega-proces tegen de betrokkenen bij het foltercentrum van de Marine (ESMA). Onder president Raúl Alfonsín (1983–1989) werd reeds de hele Argentijnse junta berecht en verdwenen de kopstukken achter de tralies. Een waarheidscommissie — Nunca Mas (“Nooit Meer”) — bracht ook aan het licht dat tussen tussen 1976 en 1983 politieke tegenstanders van het militaire regime, gemarteld en vermoord of simpelweg “verdwenen” in de gebouwen van het Mechanische Opleidingscentrum van de Marine (ESMA). Men gaat er van uit dat tientallen gevangenen uit de ESMA op een vliegtuig werden gezet en in de Rio de la Plata gegooid. Er zijn lijken gevonden die aanspoelden met gebroken botten op de Argentijnse of Uruguayaanse kust. Men weet alleen niet wie bij deze misdaden betrokken was. Geen enkele militair wil vrijwillig getuigen over zijn deelname aan deze sinistere vluchten.

De zaak Scilingo is op dat gebied een probaat afschrikmiddel: In de jaren ’90 verklaarde immers een zekere Adolfo Scilingo aan een journalist dat hij “had meegedaan” aan de dodenvluchten met het gevolgd dat hij in Spanje werd veroordeeld tot 1084 jaar(!) gevangenschap. Scilingo ontkende later. Je zou voor minder je mond niet meer opendoen. Een algemene omerta heerst er dus tussen de militairen over alles wat tijdens de jaren ’70 gebeurde. Er bestaat in Argentinië ook geen wet voor strafvermindering in ruil voor een bekentenis (die juridische figuur bestaat alleen bij drugdelicten), laat staan een goed programma ter bescherming van kroongetuigen. In 2006, onder de regering van Nestor Kirchner, verdween Julio López een belangrijke getuige tegen voormalig “represor” Miguel Etchecolatz, spoorloos na zijn getuigenis. De Kirchners hielden zich gedurende de 12-jaar durende regeringsperiode oorverdovend stil over de verdwijning van López.

Lost in translation

Voor de Argentijnse regering kwam Poch, “die zijn betrokkenheid bekend had”, als een geschenk uit de hemel want het Openbaar Ministerie was naarstig op zoek naar aanwijzingen om hun zaak tegen deze ex-militairen hard te maken. Maar die bewijzen vond men niet. Onderzoeksrechter Sergio Torres reisde naar Nederland om daar getuigen Weert en Brouwer opnieuw te ondervragen. Dit gebeurde in een politiekantoor in Amstelveen. Daar ondertekenden Weert en Brouwer een tekst in het Spaans. Volgens Torres, waren de Argentijnen Poch “al langer op het spoor”, dit was een leugen maar diende waarschijnlijk om de getuigen over de streep te trekken.

I was a witness of the following confession of Captain Julio Poch. During his duty period as pilot of the Argentine Videla regime he performed on regularly basis flights on which groups of people were thrown out of his airplane above the sea. The goal of these flights was to get rid of the “terrorists” in Argentina. Dat verklaarden Weert en Brouwer. Achteraf zou Weert verklaren aan politiecommissaris Arnold Versteegt dat hij zich niet kon terugvinden in de verklaring. Zijn Transavia-overste vroeg hem “waarom hij in godsnaam dan die verklaring heeft ondertekend.” Waarna Weert beweerde dat hij “zo snel mogelijk het politiekantoor uit wilde komen.”

Van een cocktail gesprek in het Gado Gado restaurant in Bali, waar de Transavia piloten al een paar uur aan de drank zaten, tot een ronkende getuigenverklaring die de tafelgenoot een levenslange gevangenisstrraf kan opleveren. Kan dat zomaar?

Image for post
Image for post
Julio Poch in de assisenzaal

In Argentinië in ieder geval wel. In het gepolariseerde land is ook de justitie volledig gepolitiseerd. Nu de rechts-conservatieve Mauricio Macri verkozen is bijvoorbeeld, worden allerlei medewerkers van het vorige Kirchner-regime strafrechtelijk vervolgd voor corruptie. Een handig middel om de oppositie monddood te maken. Onder de vorige regering was er grote druk op justitie om militairen uit de jaren ’70 te vervolgen. Toevallig of niet bestond de meest hartstochtelijke achterban van Kirchners uit mensenrechten groeperingen als de Madres de Plaza de Mayo. De organisatie van de Madres zelf zijn nu ook in opspraak gekomen, nadat er miljoenen verduisterd zijn bij de toewijzing van een sociale woonprojecten, die zij mochten administreren.

“De zaak van Poch kwam er na orders van bovenaf,” zegt Rolando Rogers, een vriend van Poch die de rechtszaak bijwoont. “De regering (van Cristina Kirchner) moest schuldigen vinden in de ESMA-zaak, dus werd er druk gezet op de fiscales (procureurs).” Torres had in ieder geval genoeg aan de Spaans-Nederlandse verklaring uit Amstelveen om Poch’s status van “verdachte” te updaten naar “beschuldigde.”

Image for post
Image for post
Griffie van onderzoeksrechter Sergio Torres

Onderzoeksrechter Torres heeft zijn bureau op het vierde verdieping van het assisenpaleis van Comodoro Py. Hij wil me persoonlijk niet te woord staan, maar laat me informeren bij monde van … zijn secretaresse, een zekere Cecilia. “Heeft onderzoeksrechter Torres nog andere bewijzen gevonden om Poch officiëel in beschuldiging te stellen? Zijn er andere belastende elementen in Argentinië gevonden?”

“Neen,” zegt Cecilia, de spreekbuis van rechter Torres. “Hij had aan de getuigenverklaringen van de Nederlanders genoeg.” Cecilia vertelt ook dat Poch in het ESMA-proces terechtstaat tussen 70 militairen en 5 andere piloten die beschuldigd worden van de dodenvluchten, nl. Alejandro D’agostino, Mario Darrú, Enrique de Saint Georges, Ruben Ormello en Emir Sisul Hess. Dat Poch in de zak van het mega ESMA-proces wordt gestopt betekent dus ook, dat zijn rechtszaak op de lange baan geschoven wordt. Er moeten immers honderden getuigen ondervraagd worden.

Torres heeft dus een mooie reis naar Nederland gemaakt en had iets om zijn onkostenvergoedingen te staven: een geconfessioneerde deelnemer aan de dodenvluchten. Torres kreeg het Nederlandse Ministerie van Justitie ook zo ver dat ze aan Transavia het vluchtschema opvroegen van de Spaanstalige piloten in dienst, om zo Poch te klissen. Spanje had met Argentinië — in tegenstelling tot Nederland- wél een uitleveringsverdrag en ook een flamboyante onderzoeksrechter Baltazár Garzón die er niet voor terugschrikt Zuidamerikaanse dictators te dagvaarden.

Op last van Torres wordt Poch in 2008 aangehouden in Valencia. Een dag later bedankt de Argentijnse minister van Buitenlandse Zaken zijn Nederlandse collega voor de “‘inspanningen” van diens land voor het arresteren van “de Argentijns-Nederlandse onderdrukker Julio Alberto Poch”. Taiana is zelf een voormalige Montonero-guerrillero die onder de Videla-dictatuur een half jaar vastzat op een militaire basis in Rawson.

The Dutch Connection

Erg verhelderend is ook te zien welke belangen er speelden in Nederland bij de zaak Poch. Ten eerste waren er de collega’s. Volgens Transavia-piloten Brouwer en Weert had Poch beweerd dat hij persoonlijk aanwezig was bij de dodenvluchten en niet enkel algemene uitspraken had gedaan over de Marine of de militaire strijdkrachten. Dat bevestigden Weert en Brouwer op de Nederlandse televisie. Poch, normaal gezien “een gerespecteerde collega”, “keek anders” en “reageerde niet natuurlijk,” aldus Tim Weert. Hij concludeerde uit de lichaamshouding van Poch “dat hij hier betrokken bij geweest moet zijn.”

De bal ging aan het rollen. Weert rapporteerde de uitspraak van Poch bij een overste. Poch werd op het matje geroepen maar ontkende dat hij iets met de dodenvluchten te maken had gehad. Drie jaar later dan, in maart 2006 heeft Edwin Brouwer een vlucht met overste Jeroen Engelkens. Op het prikbord in de wachtkamer hangt een bordje met Julio Poch. “Met die vent praat ik niet meer,” zegt Brouwer tegen Engelkens, aldus het Nederlandse blad Esquire. Engelkens heeft blijkbaar nog een eitje te pellen met Poch, doet een aangifte bij de Nederlandse justistie én belt met professor Internationaal Recht Theo Van Boven, die op zijn beurt in contact staat met Alejandra Slutzky, Nederlands-Argentijnse dochter van Samuel Slutzky, een Montonero-guerrillero die onder de Argentijnse junta vermoord werd. Slutzky is de speerpunt van een NGO die zich heftig heeft verzet heeft tegen het huwelijk van Willem Alexander met Maxima en is op dat moment volksvertegenwoordiger van de Socialistische Partij. Er komen parlementaire vragen aan de Nederlandse minister van Buitenlandse Zaken Hirsch-Ballin en de druk neemt toe op het Ministerie van Justitie om iets te doen aan de zaak van de Nederlands-Argentijnse “militair”, wiens de naam onbekend wordt gehouden. Poch is zich van geen kwaad bewust.

In Nederland ligt het thema Argentijnse mensenrechten gevoelig: kroonprins Willem-Alexander heeft zijn sprookjesprinses gevonden in het kasteel van een zwarte koning en daar heeft progressief Nederland toch wel moeite mee. Voor het Paleis zou het geen goede zaak zijn dat nu de storm rond Jorge Zorreguieta is gaan liggen, dat er opnieuw een rechtszaak komt met een Argentijnse piloot, die onrechtstreeks onder het gezag stond van de schoonpapa van Willem-Alexander.

Image for post
Image for post
Jorge Zorreguieta, de schoonvader van de Nederlandse koning, in bijzonder fout gezelschap

Dus een uitlevering aan Argentinië is een ideale en elegante oplossing. Dat Poch het maar gaat uitleggen in het land waar de feiten gebeurd zijn, lijkt de redenering. En ondertussen zijn wij er van af.

Dat het zo gegaan is meldt het NRC Handelsblad. “Julio Poch geruild voor Jorge Zorreguieta” kopt de krant op 14 oktober 2014. Voormalige CEO van Transavia Michiel Meijer had het publiekelijk opgenomen voor zijn werknemer, maar werd teruggefloten door Officier van Justitie (zoiets als onze Procureur des Konings) Guus Schram, die hem in een persoonlijk gesprek liet weten dat er veel hogere belangen met de zaak Poch gemoeid waren. “Zorreguieta?”, had Meijer gevraagd Schram zou bevestigend geknikt hebben, aldus het NRC.

Poch heeft ook medestanders. De Nederlandse media zijn bijzonder kritisch voor de manier waarop Poch achter de tralies is verdwenen. Ook binnnen Transavia wordt Poch gesteund. Voormalig diensthoofd Dirk Lokhorst richt een stichting op, genaamd “Foundation Justice for Julio Poch” die onder meer tussenkomt in de gerechtskosten. En die lopen maar op, vooral door de eindeloze en illegale procedure in Argentinië.

De vliegboekjes

Juli 2009: Bij gebrek aan degelijke argumenten van de openbare aanklager, is het aan Poch’s verdediging om diens onschuld te bewijzen. Advocaat Gerardo Ibañez, heeft echter een mooie vondst gedaan en laat het me zien na zijn pleidooi: “Toen Interpol het huis van mijn cliënt onderzocht, namen ze ook als zijn persoonlijke spullen in beslag en daar zaten zijn libretos de vuelo (vliegregisters) uit de jaren ’70, dat hij had bijgehouden toen hij met een Skyhawk vloog. Poch heeft er nooit veel belang aan besteed maar nu blijken ze van goudwaarde.”

Image for post
Image for post

Ibañez opent het vliegregister waarbij Julio Poch religieus zijn dagelijks vluchten invulde: Welk vliegtuig, hoe laat, welke missie,…

“Uit dit boekje blijkt onder meer dat Poch op een bepaald moment een Chileens jachtvliegtuig heeft achtervolgd. Dat was in de tijd dat er tussen Chili en Argentinië territoriale spanningen bestonden.”

Volgens Ibañez is het sterkste argument van de onschuld van Poch dat het onwaarschijnlijk is dat het leger een straaljager piloot zou inzetten om een Lockheed Electra schroefvliegtuig te besturen. “Daarvoor heb je een omscholing nodig. Overigens heeft de aanklager het over Electra, maar men heeft eigenlijk helemaal geen idee met welke vliegtuigen deze dodenvluchten zijn uitgevoerd.”

Volgens de aanklager zijn de vliegregisters van Poch geen bewijs dat hij de vluchten niet heeft uitgevoerd. Dat is ook zo, want Poch zou best een “geheime opdracht” hebben kunnen uitgevoerd hebben. Maar het is wel een sterke aanwijzing en dat steekt schril af tegen het totale gebrek aan bewijs van de aanklager zelf. Misschien hoopte de aanklager dat Poch in gevangenschap zou “zingen” en een boekje opendoen over wat er juist gebeurd is binnen de luchtmacht.

Image for post
Image for post
Vliegboekje van Poch in mei 1976, 2 maanden na de staatsgreep.

“Nog een argument van Poch is het feit dat zijn ex-chefs bij de luchtmacht Lavezzo, Novais en Colombo in 2013 zijn komen getuigen,” aldus advocaat Ibañez. “dat Poch altijd bij zijn squadron Bahía Blanca en Punta Indio is gebleven is. “ “Denk je nu echt dat de chefs vrijwillig de nek gaan uitsteken voor een ondergeschikte, met de kans om zelf veroordeeld worden, tenzij dat ze 100% van diens onschuld overtuigd zijn?”, vraagt Ibañez retorisch.

Gerardo Ibañez is er zeker van dat zijn cliënt dan ook zal vrijgesproken worden. Er volgen nog twee pleidooien in augustus en dan gaan de rechters in beraad over de zaak Poch. “Ik heb er een heel goed oog in. Dat voel ik aan de reacties van de rechter. Er is gewoon geen enkel bewijs. En de zaak heeft al te lang aangesleept.”

Get the Medium app

A button that says 'Download on the App Store', and if clicked it will lead you to the iOS App store
A button that says 'Get it on, Google Play', and if clicked it will lead you to the Google Play store