Interview met Jan Smolders, auteur van “Harvest of War”

Image for post
Image for post
Kempisch dorp Ramsel wordt bekend in de VS

Jan Smolders is niet je alledaagse schrijver. Deze voormalige expat voor Bekaert belandde hij in de VS, waar hij nog steeds woont (in Florida) en hij begon op later leeftijd romans te schrijven. Voor zijn job reisde Smolders veel, onder meer naar de Caraïben, en op die exotische plekken spelen zijn verhalen zich af. Een andere belangrijke inspiratiebron was zijn werk voor de Clinton-foundation, die hem onder meer naar Colombia bracht. Een persoonlijke ontmoeting met Bill himself was de trigger daarvoor.

Zijn voorlaatste boek Harvest of War bracht Smolders naar zijn geboortedorp: Harvest of War speelt zich immers af in Ramsel, en wel tijdens het bevrijdingsjaar 1944.

Het boek is in het Engels geschreven en de hoofdpersoon een zekere Bruno Van Dam, dorpsdokter, die bij nacht en ontij er met zijn motor op uittrekt om dorpsgenoten te verzorgen, maar willens nillens verstrikt raakt in een web van collaborateurs en verzetslui. We zien een aantal bekende type’s voor onze ogen passeren, misschien bestaan ze in ons collectief geheugen na het zien van tientallen oorlogsfilms en verzetseries. De Duitse commandant zou zo uit Lifeline kunnen zijn weggelopen. Dan is er een Antwerpse vrouw die met de commandant aanpapt. Een groepje VNV´ers. Twee Engelse piloten die in een stal worden verborgen. Een witte brigade. Er hangen represailles in de lucht. En hoe dichter de bevrijding dichterbij komt, des te meer dat Van Dam op het slappe koord moet dansen.

Image for post
Image for post
Smolders in de VS

Je bent in Ramsel geboren en opgegroeid. Is dit boek geïnspireerd door waar gebeurde feiten?

Ik ben in 1939 in Ramsel geboren, veel te lang geleden, zo lang al dat ik me de laatste 8 maanden van de bezetting van ons dorp herinner! Veel wat in het boek beschrijf heb ik gezien of meegemaakt. Ik woonde in het centrum van het dorp, 50m van de kerk, en in die buurt hebben er zich veel taferelen afgespeeld. Ik ben in 1966 uit Ramsel vertrokken om in Zwijnaarde bij Gent in de Fabeltafabriek te gaan werken.

Welke feiten die in het boek voorkomen zijn echt gebeurd?

Ik herinner me deportaties van jonge kerels in vrachtwagens gegooid door de Duitsers tijdens een wielerkoers (deze scenes zijn beschreven in hoofdstuk 29, de mannen werden afgevoerd naar werkkampen en velen kwamen nooit terug, td); ik herinner me ook bloedige wraakneming op de dag van de bevrijding; de terugkeer van de Duitsers onmiddellijk na de bevrijding en dan de vlucht van elke volwassen man, ook mijn vader, die bossen in vluchtten omdat de Duitsers in het rond schoten. Eigenlijk waren de Duitsers zelf bang en wilden zo snel mogelijk (door het dorp) naar

Duitsland vluchten; Ik herinner me ook de Duitsers die door het dorp marcheerden en me uiterst bang maakten; de aankomst van de bevrijders; de gefluisterde gesprekken over wit en zwart; ik weet nog hoe we in de kelder moesten slapen omdat we ons bed afgaven aan Engelse en Canadese soldaten, die daarna naar Arnhem moesten oprukken; ik zie nog de Engelse piloten voor me die in het dorp geparachuteerd werden; de vliegende bommen enkele maanden na de bevrijding van ons dorp.

Ik heb natuurlijk over de jaren allerlei verhalen gehoord van mijn ouders, maar het boek vermeldt meestal zaken die ikzelf heb meegemaakt.

Zijn er mensen van vlees en bloed die model hebben gestaan voor de personages?

Ja. De centrale figuur, Dr. Van Dam is bijvoorbeeld geïnspireerd door onze dorpsdokter die mij als klein kind wekenlang tot driemaal per dag kwam bezoeken toen ik met polio te bed lag, in levensgevaar. Hij wist niet dat het polio was! Hij gaf me waarschijnlijk alleen maar pijnstillende middelen (die poliodiagnose werd gedaan na mijn legerdienst-ik was nochtans al volledig hersteld op 7 jaar) Ik zeg wel “geïnspireerd,” want ik heb eigenlijk vele modellen gebruikt. Het onderwerp van de repressie is te delicaat om er letterlijk over te schrijven, over mensen van je eigen dorp. Sommige figuren zijn volledig verzonnen en sommige feiten zijn “geadopteerd” van andere naburige dorpen om het verhaal te verrijken.

In je boek is er redelijk veel te doen rond collaborateurs en verzetslieden. Is er na de oorlog repressie geweest in Ramsel tegen collaborateurs?Had je weet van bepaalde verzetslui of had je dat van horen zeggen?

Ja, er was zware repressie na de oorlog, terecht en ten onrechte. De burgemeester is uit de gevangenis ontvoerd voor hij naar Leuven Centraal kon overgebracht worden en dan met knuppels doodgeslagen. Je vindt dat niet in het boek omdat het te pijnlijk was om te beschrijven. Ik ken zijn zoon. De schuld van de man wordt nu door geschiedkundigen in twijfel getrokken. Lokale historici zijn overigens na het lezen van mijn boek dieper gaan delven in de dorpsarchieven. Ik kreeg de vraag van wat er nu “echt gebeurd” was in het boek. Andere wreedheden die ik zag waren plunderingen, bloedige straatgevechten, met vuisten en klompen. Ik was te jong toen om te begrijpen waarom bepaalde dingen gebeurden.

De wereld die je schetst is er een van grijstinten, niet van zwart-wit. Bepaalde verzetslieden -zoals Louis- blijken verraders te zijn, anderen zoals dokter Van Dam was eerst een VNV’er en is daarna afgeknapt op de collaboratie van Staf de Clerq. Dan heb je die weduwe die het aanlegt met een Duitse commandant maar toch ook haar barmhartige kant heeft. Is dat je mening over de conflicten en de oorlogen… dat je moeilijk een morele scheidingslijn kan trekken?

Ja, als ik een boekbespreking houd zeg ik telkens dat, we heel voorzichtig moeten zijn schuld of heldhaftigheid in iemands schoenen te schuiven. Een collaborateur kan onder doodsbedreiging gewerkt hebben; een held kan soms uit financieel belang of sluwe berekening geacteerd hebben (blijkbaar draaiden sommigen 180 graden, wanneer de Engelsen begonnen te naderen na Normandië); vele Duitsers waren waarschijnlijk gedwongen om naar België te komen. In Ramsel zelf wordt het nu hoe langer hoe duidelijker dat ik niet ver van de waarheid zat. Ik hield er een toespraak voor 130 mensen (waaronder vele witten en zwarten, of familie van… ) en niemand sprak me tegen.

Je vorige boeken spelen zich af op exotische lokaties -waar je ooit gewerkt hebt- maar deze in je land van herkomst.

Inderdaad. Toestanden die ik zag in die landen zetten me ertoe aan om erover beginnen te schrijven. Dat is vandaag nog zo. Veel is geïnspireerd door de Clinton Foundation, mijn jarenlange ervaringen in “corporate jungles” in Japan, de USA en Singapore. Mijn zevende boek, Cloning Galinda, gaat bijvoorbeeld over fracking en is sociaal geïnspireerd. Mijn nieuwste boek, Birds Sing Before Sunrise, gaat over het broeikaseffect.

Harvest of War speelt zich dan weer af in mijn vaderland maar, zoals ik zei, het zijn Amerikanen, die naar mijn verhalen luisterden, die me aanmoedigden om over de oorlog te schrijven. Daarom dat ik het in het Engels schreef, ook wel omdat mijn Nederlands nogal verroest is.

De Amerikanen staan verstomd als ik vertel dat ik alleen maar klompen had, dat ik mijn eerste sinaasappel at toen ik 7 of 8 jaar oud was. Dat de Duitsers onze fietsen afnamen, dat er maar vier motoren in het dorp waren, maar wel 10 cafés). Datt ik 20 jaar was toen ik voor de eerste maal een telefoon in mijn hand hield… dat ik botermelk moest eten maar weigerde tenzij mijn moeder er tafelbier in goot, waarschijnlijk voor de suiker.

Wat heb je geleerd van je vorige boeken over de techniek van het romanschrijven? Enige tips om weg te geven….?

Ik leer telkens iets bij na de redactie van het boek. Hieronder een paar punten:

1. ik had de neiging om zaken te kort te beschrijven, vooral naar het einde van het boek toe, wanneer ik zag dat ik aan 70.000 woorden zat, maar dat heb ik afgeleerd.

2. ik leerde dat ik de protagonist geliefd moest maken, zonder te overdrijven. De lezer moet hem of haar kunnen meeleven.

3. ik ervaarde dat mijn beschrijvingen vaak onvoldoende waren, dat ik …te lui was.

4. Ik deed meer moeite om het juiste woord vinden. Dus ging ik Googlen of bij andere talen ten rade. “Hoe zouden ze dat in het Spaans zeggen?” vroeg ik me bv. af als ik vast zat.

5. Gebaren spreken even goed of beter dan antwoorden. Men moet het antwoord kunnen “zien.” It speeds things up.

6. Ik had altijd moeite om de juiste mix tussen dialoog en verhaal te vinden. Ik schrijf eerlijk gezegd liever dialoog.

7. Als je last hebt met een passage, lees het luidop. Dat werkt magnifiek, maar het vraagt wel tijd.

OK bedankt en veel succes met de volgende boeken! wij houden ze in het oog.

Image for post
Image for post

Harvest of War (a Flemish novel), September 2016, 18.99 USD, te bestellen bij Litfire (LINK). ISBN nummer: 978–1–63524–142–6

Reporter. Writer. South America. Biking. Rowing. Twitter @argentomas. Recently published “Computer Crashes” on Air disasters.

Get the Medium app

A button that says 'Download on the App Store', and if clicked it will lead you to the iOS App store
A button that says 'Get it on, Google Play', and if clicked it will lead you to the Google Play store