Image for post
Image for post
De Belle Époque is terug

Zaterdag op middernacht maakten de heksen van La Brugeoise opnieuw de ondergrondse van Buenos Aires onveilig. Ze rammelden en schokten door de ingewanden van de stad, van Plaza de Mayo tot station Acoyte. Een paar honderd invités reden kirrend van plezier onder de Avenida de Mayo, één van de parels van de Argentijnse Belle Époque.

Motorman Pablo Piserchia poseert trots voor de metaalhouten wagons die meer dan een eeuw geleden in mekaar werden gezet in Brugge, vooraleer ze ingescheept werden naar Buenos Aires. De metrostellen van la Brugeoise-Nivelles werden op gejuich onthaald toen ze met de kraan van de boot werden getakeld. Het was 1913 en Roque Saenz Peña was president van Argentinië. Toen één van de rijkste landen ter wereld en een magneet voor Europese kunstenaars zoals de Nederlandse art-nouveau architect Hendrik Folkers (Club Español) of de Belg Jules Van Dormael (Teatro Colón). Buenos Aires was een spiegel van Wenen, Madrid en Parijs. Niemand kon toen vermoeden dat een jaar later Gavrilo Princip ook deze spiegel aan gruizelementen ging gooien. Met de ondergang van Europa begon Argentinië ook een lange neerwaartse economische lijdensweg.

Daar was in 1913 nog geen sprake van. De Engelsen hadden pas de eerste metro van het continent gebouwd en de Belgen, hun kleine industriële broer, mochten de wagons leveren. Jaren deden las Brujas (“Brugge” in het Spaans, maar ook “heksen”) trouwe dienst als efficiënt transportmiddel onder de grond en ging een deel uitmaken van het sentimentele patrimonium van de porteño (inwoner van Buenos Aires).

Image for post
Image for post
De tijd van toen in de A-lijn van Buenos Aires

Toen we de metrostellen restaureerden vonden we ware schatten in de schotten van de ramen,” vertelt edelsmid Juan Carlo Pallarols, die presidenten en koningen in zijn orderboek heeft staan voor trouwringen, zilveren schotels en scepters. “Liefdesbrieven, huissleutels en portefeuilles die door zakkenrollers verstopt werden en niet meer gerecupereerd.”

Pallarols verbaasde zich over de kwaliteit van de bronzen handvaten, de rozetten en stangen in de met hout beklede stellen. “Toen we de verflagen verwijderden vonden we zelf vergulde stukken.”

Filmpje van de eerste retro-rit

Las Brujas hebben zich lang tegen de moderniteit verzet. Terwijl er steeds meer metrolijnen bijkwamen in Buenos Aires: de nieuwe B,C,D, E en H-lijnen (F en G raakten niet bijkbaar niet verder dan de tekentafel) kregen moderne stellen, maar op de Linea A bleven de oude Brugse wagonnetjes rijden. Eén van de vaste passagiers was ene Jorge Bergoglio (beter bekend als Paus Franciscus I) die dagelijks naar zijn werk spoorde. De toenmalige aartsbisschop deed onderweg af en toe een praatje met reizigers die hem herkenden en hield zo de vinger op de pols van wat er leefde onder zijn parochianen.

Waarom las Brujas dan toch eindelijk op pensioen moesten in 2014 is in nevelen gehuld. Was het omdat ze geen air-conditioning hadden? Omdat ze niet electronisch konden opgevolgd worden vanuit het controlecentrum? Feit is dat las Brujas goedkoop in onderhoud waren en niet stuk te krijgen. Wat waarschijnlijk niet kan gezegd worden van de Chinese wagons, die het oudste rollend materieel ter wereld kwamen vervangen.

De vervanging kon naar goede Argentijnse gewoonte niet zonder een klein opstootje of een publieke rel gebeuren. In de media werd bekend dat de wagons ergens “gedumpt” waren op een oud rangeerstations, “waar ze leeggeroofd werden door gelegenheidsboefjes die het brons verkochten en het hout gebruikten voor een asado (barbecue) aan te steken”. De wagons moesten beschermd worden. Prompt schoten verenigingen als De Vrienden van de Tram uit de wijk Caballito wakker. Een andere organisatie, Basta de demoler (“Stop de afbraak”) verzamelde duizenden handtekeningen en diende een petitie in. Met succes.

De heksen werden in december 2013 bij wet N° 4886 (link) uitgeroepen tot stedelijk cultureel patrimonium, wat betekende dat de metro van Buenos Aires niet alleen verplicht was, twintig wagons te restaureren maar ze ook terug op de rails te zetten. De niet-gerestaureerde wagons werden per opbod verkocht.

Image for post
Image for post

De stad laat de wagonnetjes nu rijden op een toeristische parcours voor een beperkt aantal uitverkorenen. Afgelopen zaterdag waren er meer dan 6000 gegadigden voor 104 plaatsen. Voorlopig bollen de heksen maar 1 keer per maand.

Het vertrekuur is rond middernacht, want dan ligt de gewone metrolijn A stil. Dan verschijnt motorman Pablo Piserchia (penningmeester van “De Vrienden van de Tram”) ten tonele in zijn galapak, op het slecht verlichte, oubollige, met Spaanse tegels ingelegde perron. Op de muren ziet men de condensatie van de vochtige warmte en er hangt een koppige rioolgeur.

Image for post
Image for post
Motorman Pablo Piserchia

Piserchia wacht tot iedereen is ingestapt, draait aan een hendel, doet een bel rinkelen. De houten deuren klakken toe. De motorman haalt zijn horlogeketting boven en wacht tot de wijzer klok 0.00 slaat. En dan begint het te spoken.

Written by

Reporter. Writer. South America. Biking. Rowing. Twitter @argentomas. Recently published “Computer Crashes” on Air disasters.

Get the Medium app

A button that says 'Download on the App Store', and if clicked it will lead you to the iOS App store
A button that says 'Get it on, Google Play', and if clicked it will lead you to the Google Play store